Blog

DECEMBER 2018: Bouwen aan een eigen creatieve en circulaire plek: één jaar later.

Het is nu een jaar geleden dat we onze deuren open deden. Dat meer dan 25 creatief zelfstandig ondernemers zelf hun plek bouwden met een prachtige klimaatadaptieve tuin. Een tuin 100% opgebouwd uit gedoneerd groen van Utrechtse buren en vrienden. Een gebouw voor 90% gebouwd met bestaande materialen uit de regio.

Nu een jaar later zijn wij als bestuur ontzettend trots op wat we dagelijks met elkaar neerzetten. Een plek waar het heel fijn vertoeven is. Waar mensen hun talent kwijt kunnen maar ook heerlijk zichzelf kunnen zijn. Waar heel snel en makkelijk verbindingen worden gelegd.

We ontvingen meer dan 3000 bezoekers en buurtbewoners. Deelnemers aan ruilmarkten, festivals, workshops, rondleidingen, werksessies of professionals die zelf met thema’s als Circulair, Gebiedsontwikkeling, Duurzaamheid en Experiment aan de slag gingen op onze locatie.
Het contrast met onze huurders is soms groot. De jasje dasje van de provincie, gemeente of het bedrijfsleven tegenover de kleine creatieve zelfstandige. Het levert interessante inzichten maar ook verbazing op. ‘Waar praten die mensen in hemelsnaam over Bianca?’ Hoor ik dan. Als we de creatieve denkkracht en passie van onze leden nou eens goed konden mengen met het systeemdenken van de professionals die ons bezoeken, wat een impact bereiken we dan.
Natuurlijk blijft het ook keihard werken voor ons. We geven allemaal veel vrijwillige uren, of zoals in een meer economische context wordt gezegd: inkind uren, om deze plek te maken. Daarnaast moet een ieder van ons hard werken om voldoende inkomen binnen te halen. Een arbeidsuur van een creatieve doener doet zo’n 35 euro gemiddeld, vergelijk dat maar eens met de zelfstandig professional in de zakelijke dienstverlening, ict, ontwerpbranche of het wetenschappelijk werkveld.

Ontzettend trots zijn we op wat we bereikt hebben, binnen onze coöperatie en in het Werkspoorkwartier. Samen werken we langdurig aan een creatief en circulair maakgebied. En het wordt gezien, want we hebben met Werkspoorkwartier zelfs de award voor Beste Circulaire Werklocatie 2018 van Nederland gewonnen en worden als Hof van Cartesius vermeld in het jaarboek Stedenbouwkunde als aanjagers voor de gebiedsontwikkeling.

Maar het knaagt ook. Het gebrek aan inhoudelijk gesprek en oprechte interesse.

We lijken een studie-object en pr-actie geworden. De wethouder toont trots het Hof als onderdeel van Citydeal – de circulaire stad. De kennisinstellingen vertellen trots over hun bevindingen op circulair ontwikkelen in Werkspoorkwartier, de Provincie of Cirkelstad noemt het Hof als pioniers en voorbeeldproject in de regio. Interessante symposia of expertmeetings over ‘circulair ontwikkelen’, ‘bottom-up ontwikkelen’, ‘stad van de toekomst’ worden georganiseerd in Utrecht en op ons Hof.

Al deze partijen praten over ons maar niet met ons.

We worden hooguit gevraagd aan te sluiten, te luisteren of vragen te beantwoorden van experts die betaald worden om te vertellen over hetgeen wij dagelijks proberen te doen. Over hoe het volgens hen, gebaseerd op onderzoek, moet. Zelden wordt ons gevraagd ons verhaal te delen, onze leerpunten voor anderen, de kennis die we hebben opgedaan, de moeite die het kost en de redenen van het succes.

Naast het Hof als plek voor creatieve makers hebben we een missie: anderen inspireren en meekrijgen in een stap richting een nieuwe economie. Waar mensen rekening houden met de gevolgen van hun handelen voor elkaar en onze planeet. Waar er plek is voor iedereen in de stad. Een economie waar de creatieve makers en doeners op hetzelfde niveau worden gewaardeerd als de commerciële partijen en institutionele denkers en onderzoekers.

Wat WIJ moeten doen om die stap te zetten houdt ons meer bezig dan een jaar geleden. HOE we dat met jou kunnen doen, willen we graag weten.

Bianca Ernst namens het bestuur: Charlotte Ernst en Simone Tenda.

MEI 2018 | Jaarverslag 2017

Lees hier het jaarverslag 2017 van het Het van Cartesius Coöperatie U.A.

OKTOBER 2017: Lessen van Het Hof circulair bouwen

Deze zomer werd door een team van zelfstandige bouwers gebouwd aan Het Hof van Cartesius met als ambitie: bouwen met gebruikte materialen. Een blog over pionieren, fouten maken en bijsturen.

Over de zoektocht naar materialen schreef ik eerder al een blog. Hoe het was om echt circulair te bouwen, vertel ik je in dit artikel. Circulair bouwen betekent heel veel in het werk, tijdens het bouwen, besluiten nemen en bijsturen.

Fouten en bijsturen

We wisten dat we aan het pionieren waren en daarbij hoort fouten maken en bijsturen. Zo bleek het makkelijk (als lego) te monteren koudgewalste staal behoorlijk arbeidsintensief te zijn, doordat gaten op de verkeerde plek waren geboord. De gebruikte sandwichpanelen werden met veel te veel zaagafval geleverd. Ramen bleken na plaatsing toch enkelglas te zijn, terwijl het dubbelglas leek. We voerden verhitte discussies met onze bouwers over de toepassing van kit en pur vs naaddicht bouwen én er is (met pijn in ons hart) uiteindelijk nieuw multiplexhout toegepast voor een stabiliserende achterwand.

Learnings

Deze voorbeelden laten zien dat circulair bouwen anders is dan ‘normaal’ bouwen. Onze learnings? Materiaalinspectie en voorbereiding direct na ontvangst zullen wij een volgende keer veel strenger toepassen en anders organiseren. De samenwerking met leveranciers, ontwerp, bouwer én opdrachtgever is doorslaggevend voor het succes. Blijven sturen op de kaders waarbinnen men keuzes kan maken over de inzet van gebruikt materiaal is een must.

Het Hof

In drie maanden tijd werden twee paviljoens van totaal 545 m2 neergezet waar zo’n 25 creatieve ondernemers atelier houden. Dit hebben we gedaan met 20 m3 minder afval dan een gemiddeld ander vergelijkend bouwproject én met een zeer beperkt budget.

Onze aannemers en bouwers hebben vol passie hun opdracht uitgevoerd waarbij ze allen aangeven dat de uitdaging zat in het blijven nadenken over toepassingen zonder de flow van het bouwen kwijt te raken.

Uiteindelijk heeft Het Hof de volgende materialen van de sloop gered. Met de bouw van Het Hof is de levensduur van deze materialen met minstens tien jaar verlengd: meer dan 275 houten balken, 30 meter hemelwaterafvoer, 20 m2 alu plafondroosters, 30 meter spoorrails, 650 m2 isolerende sandwichpanelen, 30 meter tussenwanden, 12 oude hardhouten deuren, 6 stalen looproosters, een balkonhek, 3 spanten van een loods, 6 vuren deuren 16 schuifpuien, 8 grote ramen, 9 kogelwerende ramen, 1 trap, 3 wc deuren, 25 wandcontactdozen, 8x hang en sluitwerk, 11 groepenkasten en 1 wasbak.

Proces

Waar we geen gebruikte materialen konden inzetten, hebben we gekeken naar een duurzaam(er) productieproces. Dit maakt dat ook gebouwd is met koudgewalst staal, biobased isolatiemateriaal als hennep en textiel én ecoboard plaatmateriaal. Voor de energievoorziening maakt Het Hof optimaal gebruik van de zon, de lucht en het water. We hebben dit voor elkaar gekregen door partnerschappen (link naar website met partnerschappen) met veel (kleine) leveranciers.

Ervaring delen

Het Hof gaat haar ervaring met het circulair bouwen en maken omzetten in een circulaire programmering. Hiermee zijn we geselecteerd voor de finale van het Stimuleringsfonds XL van Rabobank Utrecht. Naast upcycle Workshops en de bouw en het gebruik van een Plastic Recycle machine, openen we een vrij toegankelijke werkplaats. Samen geven we afval weer waarde. Stemmen kan via deze pagina.

Bianca Ernst

JULI 2017 | Circulair bouwen: van materialen “oogsten” tot spijkers trekken..

spijkertrekken

Een expert in upcycling

Sinds januari 2017 is het ontwerp- en bouwteam van Het Hof bezig met het voorbereiden van de bouw. Hoe upcyclen we materiaal en zorgen we voor hoogwaardig hergebruik? Sinds januari hebben we hiervoor een Upcycle Expert aangesteld: Vincent Schoutsen. Vincent Schoutsen is lid van het Uitvindersgilde en heeft veel ervaring met het bouwen met gebruikte of b-keus materialen. Maar waar begin je dan?

Online en offline jutten

We begonnen met het online jutten: veel tweedehands materialen vonden we via de Oogstkaart van SuperUse, Marktplaats, Google, Veilingsites, en sites als Gebruiktebouwmaterialen.com. Vincent kent hun aanbod inmiddels uit zijn hoofd.

Offline kregen we veel aanbod uit ons steeds maar groeiende netwerk, en met name partijen die de stap naar circulair slopen en bouwen willen maken: New Horizon, SUEZ, Desko en BOOT zochten met ons mee. Aan aanbod is er geen tekort! Maar is het ook geschikt?

Een prachtig aanbod aan binnenwanden bleek na een ritje naar Noord Holland van karton en daarmee ongeschikt. Ook de partij houten balken die rechtstreeks uit een slooppand bij ons in Werkspoorkwartier werden afgeleverd, getipt door Boot en geleverd door SUEZ, bevatten zoveel spijkers dat het ons 7 dagen ‘spijker trekken’  kostte. Dat doen we dus niet meer. We bestellen nu alles bij gebruiktebouwmaterialen.com, want die leveren alles “spijkervrij” op locatie af.

Ontwerp vs. materiaal

Het architectonische ontwerp van Het Hof is door RHAW Architecture en Charlotte Ernst  eenvoudig en puur gehouden, met zo min mogelijk afwerkingen. Hiermee kon Vincent vrij gericht op zoek naar materialen in standaard afmetingen en uitvoeringen. Op momenten dat dit net niet uit kwam, vroeg onze Upcycle Expert om een aanpassing in het ontwerp. Dat klinkt als een geolied proces maar was dat zeker niet. Ontwerper, constructeur en bouwers hebben in dit proces heel veel flexibiliteit getoond.

Gebruikte bouwmaterialen zijn niet altijd beschikbaar. Een grote opslag voor de gebruikte bouwmaterialen was bittere noodzaak om de bouw goed te kunnen voorbereiden. Wij hadden het geluk dat Overvecht Vastgoed – onze investeerder- op 1 km afstand een lege loods van 175m lang in eigendom had welke zal worden herontwikkeld. Deze voormalige Werkspoorfabriek is inmiddels niet meer zo leeg, maar staat halfvol met materiaal voor Het Hof. Materiaal dat wordt getransporteerd naar de bouwplaats op het moment van gebruik.

Zelf oogsten

De mooiste ervaring tot nu toe was toch wel het zelf oogsten van afbouwmateriaal uit een pand in Den Bosch. Een aanbod van pionier in het circulair slopen New Horizon. Met schroevendraaiers, 4 vrijwilligers en hulp van Erwin Baars zelf is in één ochtend allerlei afbouwmateriaal voor Het Hof verzameld: van kabelgoten, tot wc-deuren en hang-en sluitwerk, allemaal zelf geoogst en gedoneerd door de nieuwe partner van het Hof: New Horzion!

Wat mag vs. wat kan

“Bij het verzamelen van circulair materiaal verwachten we dat jullie materiaal ter goedkeuring voorleggen aan de Gemeente” stond er in onze omgevingsvergunning. Dat was voor Het Hof een onmogelijke opgave. Immers, een partij die we vandaag aangeboden krijgen, kan morgen al afgevoerd worden naar een afvalverwerkingsstation. Afstemming met de Gemeente over aankoop van materiaal past niet in een circulair bouwproces. Na overleg met de Gemeente Utrecht bleek vooral dat we moesten “voldoen aan de nieuwbouweisen met de toepassing van gebruikt materiaal”. Dát is voor ons geen probleem: we hadden met deze eis in ons achterhoofd de meeste materialen al aangeschaft.

Hoe zet je spoorrails uit het Werkspoorkwartier in tijdens de bouw van een paviljoen? Geen idee, maar daar komen we vast wel uit. Circulair bouwen is nog steeds pionieren!

Meer weten over circulair bouwen? Schrijf je in voor onze Hofsafari op 24 augustus en we nemen je mee langs de opslag en de bouwplaats om je meer te vertellen!

 

MEI 2017 | Circulair bouwen; willen is kunnen. Wij willen!

IMG_2226

Hoe maken we van Het Hof daadwerkelijk een circulaire proeftuin?

Inmiddels zijn we sinds januari 2017 actief bezig met het voorbereiden van de circulaire bouw.

Allereerst, wat is dat eigenlijk? Circulair bouwen? Hier zijn vele ideeën over. Belangrijkste is eigenlijk dat we kunnen zorgen voor een gesloten keten in de bouw. Grondstoffen en bouwmaterialen moeten keer op keer opnieuw toepasbaar zijn. Hiervoor moeten ze makkelijk uit elkaar te halen en opnieuw in te richten zijn. Moeten er partijen zijn die ze na de 1e keer opnieuw willen gebruiken en moeten de materialen zelf kwalitatief natuurlijk ook weer te herbruiken zijn. Dat is nog al wat. Helemaal als je weet dat in de  bouw veel verlijmd, bewerkt en gekit wordt. Wat ook een belangrijk aspect is van circulair bouwen is dat er geen giftige stoffen verwerkt zijn in materialen. Of is dat nu ecologisch of duurzaam?

Daarnaast vinden veel mensen dat eigenaarschap van materialen ook moet veranderen in een circulaire economie. Als een leverancier of producent van materialen niet de materialen levert maar enkel ‘het gebruik’ van materialen (services) dan worden materialen van zelf meerdere malen herbruikbaar. Alleen dan wordt het economisch interessanter om materialen te produceren die nooit meer vergaan. De producent blijft immers eigenaar en moet indien de klant ze niet meer wilt gebruiken opnieuw ‘verkopen’ of ‘verleasen.’

Eigenlijk was de ambitie van Het Hof niet zo groot toen we begonnen met dit project. We wilden de gevelafwerking met gebruikte materialen bouwen en het liefst ook demontabel. Maar dat is nu iets uitgebreid… De eerste stapjes van een circulair bouwproces.

Stap 1: Ontwerp van circulaire paviljoens

We moesten op zoek naar een architect die een bijdrage wilde leveren aan de circulaire wereld, daarom flexibel en anders denkt dan we gewend zijn en hiervoor niet de hoofdprijs gaat rekenen.  Dit was immers een ongewoon project met ongewone ideeën en opdrachtgevers die vol passie een nieuw avontuur aan gaan. Rolf Reichart van RHAW Architecten wilde wel met ons mee pionieren. Stap 1 is gezet.  Rolf en Charlotte gingen aan de slag, en kozen voor een focus op standaard maten van bouwmaterialen en een simpel ontwerp van de paviljoens. De afbouw van circulaire materialen wordt immers al complex genoeg.

Stap 2: Vormen van een ontwerp/bouwteam

Na het simpele ontwerp volgt stap 2: het aantrekken van expertise en materiaal.  Het samenstellen van een bouwteam.

We riepen een nieuwe functie in het leven: Upcycle Expert en gaven deze taak aan Vincent Schoutsen van het Uitvindersgilde. Iemand met kennis van materialen, bouwtechnisch inzicht, een groot netwerk aan leveranciers en een pioniersmentaliteit.

Daarnaast gingen we in gesprek met Pim Peters van ingenieursbureau IMDbv. Is het mogelijk om alles, inclusief de constructie, te bouwen met gebruikte bouwmaterialen en fijne – gelijkwaardig aan nieuwbouw – werkruimtes op te leveren? Pim introduceerde bij ons een constructie van een betonnen donorskelet, ondersteund door spoorrails. Een primeur in Europa waar afstemming van de juiste projecten, planning, kosten en ontwerp nodig is. Een innovatief traject (wat een eigen blog waard is).

En, last but not least, een bouwer, met een pioniersmentaliteit, die in de bouwvoorbereiding mee kan denken over het bouwen van de paviljoens uit de circulaire materialen die tegenkomen tijdens onze zoektocht. Mark Luiken heeft ervaring met renovaties, volgens ons meer passend bij Het Hof dan ervaring in nieuwbouw. Hij zag de voorbereiding van het Hof als een kans om zelf meer ervaring op te doen in grotere projecten. Het team in de voorbereidingsfase is compleet. Gaat het ons lukken om onze paviljoens zo veel mogelijk van gebruikte (bouw)materialen én binnen budget te bouwen?

Stap 3: Circulaire zoektocht

Onze 1e leerpunt in deze zoektocht: bouwen met gebruikte materialen is duurder dan bouwen met nieuwe, op maat gemaakte materialen. Er zijn kosten verbonden aan het demonteren, transporteren en opslaan van de materialen. Daarnaast is altijd wel een vorm van bewerking nodig om te zorgen dat de materialen toegepast kunnen worden. Kostentechnisch kwamen we niet uit. Helemaal niet als je hergebruik materialen vergelijkt met directe inkoop van materialen uit ‘lage loon landen’. Hier hebben we best discussie over gehad, waarin we als opdrachtgever sterk moesten blijven sturen op de combinatie van circulair en betaalbaar bouwen.

Soms sloegen we daarin de plank behoorlijk mis. Een voorbeeld: we kwamen tot een 3x duurdere staalconstructie omdat de 2e hands houten balken die op de markt te verkrijgen zijn, niet de lengte konden overbruggen van ons ontwerp. Om toch concurrerend te blijven ten opzichte van bouwen met nieuwe materialen moesten we zeer creatief op zoek naar simpele en goedkope bouwtechnische oplossingen.

Uiteindelijk is het gelukt. Constructie, isolatie, raamwerk én gevelafwerking worden gebouwd met gebruikte materialen. Een groot deel van de constructie is daarnaast ook demontabel. De 1e materialen zijn aangekocht en liggen in de tijdelijke opslag in Werkspoorkwartier. De huurders zelf gaan aan de slag met de gevelafwerking. Naast hergebruik van materialen zullen hier ook alternatieve duurzame biobased materialen voor gebruikt worden. Binnenkort starten we met de bouw van onze paviljoens. Wil je meer weten over onze ervaringen en keuzes in circulair bouwen? In Juli en Augustus organiseren we rondleidingen waarin we je hier alles over vertellen.

Bianca Ernst

 

MEI 2016 | Een stukje geschiedenis

20161009_160816

Het is april 2016. We zijn in gesprek met investeerders en Gemeente Utrecht over het aanpassen van voorwaarden om Het Hof van Cartesius te kunnen realiseren. Inmiddels zijn we al 2 jaar onderweg. Van het moment dat Charlotte Ernst en LINT Landscape Architecture hun plan indienden voor Het Hof van Cartesius tot nu. Een plan als inzending op de Open Call voor de Vlampijpzone van de Gemeente Utrecht.  Wat is er in die twee jaar allemaal gebeurd. Waarom duurt het zo lang voordat we staan op dit moment?

Ik neem je mee…

(more…)

OKTOBER 2015 | Samen maken we de stad, juist wanneer het lastig wordt

Eurocities_april 2016 (2)

Onlangs is de ‘programma kaart van Vlampijpzone’ gepresenteerd aan de gemeenteraad. Een mooie stap in een intensief traject, waarbij initiatiefnemers uit het Werkspoorkwartier samen optrokken met de gemeente Utrecht. Ons doel? Een creatieve hotspot van het gebied maken. Tegelijkertijd wordt echter aangekondigd dat er op diezelfde Vlampijpzone een coffeeshop komt. Niet in overleg, maar via een ‘geheim’ grootstedelijk dossier. Hoe kan dit?

(more…)