MEI 2017 | Circulair bouwen; willen is kunnen. Wij willen!

IMG_2226

Hoe maken we van Het Hof daadwerkelijk een circulaire proeftuin?

Inmiddels zijn we sinds januari 2017 actief bezig met het voorbereiden van de circulaire bouw.

Allereerst, wat is dat eigenlijk? Circulair bouwen? Hier zijn vele ideeën over. Belangrijkste is eigenlijk dat we kunnen zorgen voor een gesloten keten in de bouw. Grondstoffen en bouwmaterialen moeten keer op keer opnieuw toepasbaar zijn. Hiervoor moeten ze makkelijk uit elkaar te halen en opnieuw in te richten zijn. Moeten er partijen zijn die ze na de 1e keer opnieuw willen gebruiken en moeten de materialen zelf kwalitatief natuurlijk ook weer te herbruiken zijn. Dat is nog al wat. Helemaal als je weet dat in de  bouw veel verlijmd, bewerkt en gekit wordt. Wat ook een belangrijk aspect is van circulair bouwen is dat er geen giftige stoffen verwerkt zijn in materialen. Of is dat nu ecologisch of duurzaam?

Daarnaast vinden veel mensen dat eigenaarschap van materialen ook moet veranderen in een circulaire economie. Als een leverancier of producent van materialen niet de materialen levert maar enkel ‘het gebruik’ van materialen (services) dan worden materialen van zelf meerdere malen herbruikbaar. Alleen dan wordt het economisch interessanter om materialen te produceren die nooit meer vergaan. De producent blijft immers eigenaar en moet indien de klant ze niet meer wilt gebruiken opnieuw ‘verkopen’ of ‘verleasen.’

Eigenlijk was de ambitie van Het Hof niet zo groot toen we begonnen met dit project. We wilden de gevelafwerking met gebruikte materialen bouwen en het liefst ook demontabel. Maar dat is nu iets uitgebreid… De eerste stapjes van een circulair bouwproces.

Stap 1: Ontwerp van circulaire paviljoens

We moesten op zoek naar een architect die een bijdrage wilde leveren aan de circulaire wereld, daarom flexibel en anders denkt dan we gewend zijn en hiervoor niet de hoofdprijs gaat rekenen.  Dit was immers een ongewoon project met ongewone ideeën en opdrachtgevers die vol passie een nieuw avontuur aan gaan. Rolf Reichart van RHAW Architecten wilde wel met ons mee pionieren. Stap 1 is gezet.  Rolf en Charlotte gingen aan de slag, en kozen voor een focus op standaard maten van bouwmaterialen en een simpel ontwerp van de paviljoens. De afbouw van circulaire materialen wordt immers al complex genoeg.

Stap 2: Vormen van een ontwerp/bouwteam

Na het simpele ontwerp volgt stap 2: het aantrekken van expertise en materiaal.  Het samenstellen van een bouwteam.

We riepen een nieuwe functie in het leven: Upcycle Expert en gaven deze taak aan Vincent Schoutsen van het Uitvindersgilde. Iemand met kennis van materialen, bouwtechnisch inzicht, een groot netwerk aan leveranciers en een pioniersmentaliteit.

Daarnaast gingen we in gesprek met Pim Peters van ingenieursbureau IMDbv. Is het mogelijk om alles, inclusief de constructie, te bouwen met gebruikte bouwmaterialen en fijne – gelijkwaardig aan nieuwbouw – werkruimtes op te leveren? Pim introduceerde bij ons een constructie van een betonnen donorskelet, ondersteund door spoorrails. Een primeur in Europa waar afstemming van de juiste projecten, planning, kosten en ontwerp nodig is. Een innovatief traject (wat een eigen blog waard is).

En, last but not least, een bouwer, met een pioniersmentaliteit, die in de bouwvoorbereiding mee kan denken over het bouwen van de paviljoens uit de circulaire materialen die tegenkomen tijdens onze zoektocht. Mark Luiken heeft ervaring met renovaties, volgens ons meer passend bij Het Hof dan ervaring in nieuwbouw. Hij zag de voorbereiding van het Hof als een kans om zelf meer ervaring op te doen in grotere projecten. Het team in de voorbereidingsfase is compleet. Gaat het ons lukken om onze paviljoens zo veel mogelijk van gebruikte (bouw)materialen én binnen budget te bouwen?

Stap 3: Circulaire zoektocht

Onze 1e leerpunt in deze zoektocht: bouwen met gebruikte materialen is duurder dan bouwen met nieuwe, op maat gemaakte materialen. Er zijn kosten verbonden aan het demonteren, transporteren en opslaan van de materialen. Daarnaast is altijd wel een vorm van bewerking nodig om te zorgen dat de materialen toegepast kunnen worden. Kostentechnisch kwamen we niet uit. Helemaal niet als je hergebruik materialen vergelijkt met directe inkoop van materialen uit ‘lage loon landen’. Hier hebben we best discussie over gehad, waarin we als opdrachtgever sterk moesten blijven sturen op de combinatie van circulair en betaalbaar bouwen.

Soms sloegen we daarin de plank behoorlijk mis. Een voorbeeld: we kwamen tot een 3x duurdere staalconstructie omdat de 2e hands houten balken die op de markt te verkrijgen zijn, niet de lengte konden overbruggen van ons ontwerp. Om toch concurrerend te blijven ten opzichte van bouwen met nieuwe materialen moesten we zeer creatief op zoek naar simpele en goedkope bouwtechnische oplossingen.

Uiteindelijk is het gelukt. Constructie, isolatie, raamwerk én gevelafwerking worden gebouwd met gebruikte materialen. Een groot deel van de constructie is daarnaast ook demontabel. De 1e materialen zijn aangekocht en liggen in de tijdelijke opslag in Werkspoorkwartier. De huurders zelf gaan aan de slag met de gevelafwerking. Naast hergebruik van materialen zullen hier ook alternatieve duurzame biobased materialen voor gebruikt worden. Binnenkort starten we met de bouw van onze paviljoens. Wil je meer weten over onze ervaringen en keuzes in circulair bouwen? In Juli en Augustus organiseren we rondleidingen waarin we je hier alles over vertellen.

Bianca Ernst